O patronie

Historia
szkoły

Nasza szkoła
dzisiaj

Tradycje

Informacje
dla kandydatów

Osiągnięcia

 

N
A
S
Z
E

M
I
A
S
T
O


O
K
O
L
I
C
E


I
N
F
O


Wybierz okolice


PARK KRAJOBRAZOWY ORLICH GNIAZD

      Położenie, obszar, zasięg. Park Krajobrazowy Orlich Gniazd jest największym spośród siedmiu w całym Zespole i liczy 596,5 km. kw. Podobnych liczb nie można podać dla Jurajskiego Obszaru Chronionego Krajobrazu, ponieważ jest on wspólny dla wszystkich Parków Krajobrazowych. Ciągnie się długim (ok. 70 km) a wąskim pasem (przeciętnie ok. 7 km. przy czym najmniejsza szerokość jest między Ogrodzieńcem a Pilicą - ok. 3 km, a największa - 25 km - między Udórzem a Niegowonicami), począwszy od okolic Jangrotu na Płaskowyżu Ojcowskim, po południowy koniec Wyżyny Wieluńskiej w rejonie przełomu pod Częstochową. Park Krajobrazowy Orlich Gniazd leży na terenie trzech województw:  krakowskiego (południowy skrawek - 12,8 km. kw. ), katowickiego (środkowa część - 224,76 km. kw.) i częstochowskiego (cała północna reszta - 358,94 km. kw.).  
Granice parku biegną linią bardzo nieregularną i są bardzo trudne do topograficznego opisania, dlatego ograniczymy się tu tylko do ich omówienia. Od południa w skład Parku wchodzą : skałki jaroszowickie i kluczewskie, Pustynia Błędowska, całe pasmo Smoleńsko-Niegowonickie (na wschodzie sięga aż po Udórz), Podzamcze oraz grupy skalne: Rzędkowickie, Góry Zborów, Mirowa Bobolic, Przewodziszowic, między Zaborzem-Suliszowicami a Bystrzanowicami, olsztyńskie; na północnym krańcu Park obejmuje cały przełom Warty pod Częstochową od Mirowa po Kłobukowice.

     Wartości krajobrazowe. Najbardziej charakterystycznym i dominującym akcentem krajobrazu Parku Orlich Gniazd są białe, jurajskie skały wapienne. One też stanowią o unikalnej w skali krajowej rzeźbie tutejszego terenu. W niektórych miejscach pojedyńcze skały, wiele ich grup tworzy całe zespoły, układające się w odrębne wnętrza krajobrazowe. Tak jest przede wszystkim w kotlinie ryczowskiej w Paśmie Smoleńsko-Niegowonickim. Najbardziej charakterystyczne są tu grupy skał Straszykowej, Wielkiego Grochowca i Księżej Góry. Podobne krajobrazy, choć już w mniejszej skali, oglądać możemy w okolicy Trzebniowa, Gorzkowa, Suliszowic i Olsztyna. W okolicy Podzamcza rozciąga się natomiast wyrównana na ogół wierzchowina jurajska ze wzgórzami, kulminującymi wspaniałe grupy ostańców, w tym skały, tworzące Górę Janowskiego (504 m npm), z wtopionymi w nie najpiękniejszymi w Polsce ruinami zamku "Ogrodzieniec".Niektóre skalne krajobrazy układają się jakby w zamarłe miasta, jak np. na Górze Zborów, zwanej też Berkową Górą, w Skałkach Rzędkowickich lub w rejonie Góry Zamkowej w Olsztynie. Bardzo częste są skaliste pustynie, które występują przeważnie w suchych, piaszczystych zagłębieniach ale również na płaskich kulminacjach: w okolicy Trzebniowa, Suliszowic, Ludwinowa, tworzy je także grzbiet Jastrzębnika i Łysaka w Skałkach Kroczyckich lub wał skalny między Mirowem a Bobolicami.
Grupy skał tworzą różne figury przestrzenne: grzebienie (np. pasemko jaroszowickie koło Kluczy, koło Rzędkowic), mury (szczytowa partia Góry Jonowskiego w Podzzamczu, w rejonie Wielkiego Grochowca w Ryczowie, w Rzędkowicach, Słoneczne Skałki w Olsztynie - na górze zamkowej).Ciekawe są bramy skalne. Najbardziej znana jest Brama Twardowskiego koło Potoka Złotego, interesujący jest zespół dwóch bram na wzgórzu Słupsko na północno-wschodnim krańcu Skoł Kroczyckich, możno się ich również doszukać na Górze Zborów.
Niezliczoną ilość form i kształtów tworzą pojedyńcze skałki: maczugi, pałki, organy, dziurawce (słynny Okiennik Duży w Piasecznie i Mały w Morsku, Okiennik Rzędkowicki), iglice, kazalnice, piramidy itd. Drugą charakterystyczną cechą krasowego krojobrazu jurajskiego są liczne jaskinie. Na około 1500 znanych obecnie w Polsce jaskiń, na Wyżynie Krakowskiej jest ponad 800, w samym Parku Orlich Gniazd około 400. Większe zgrupowania jaskiń znajdują się w Sokolich Górach, Skałkach Podlesickich, w okolicach Strzegowej, Trzebniawa, Smolenia, Niegowej i Kusiąt. Najdłuższa w Parku - to Jaskinia Koralowa w Sokolich Górach (około 400 m) i Jaskinia Szczelina Piętrowo w Mirowskiej Górze koło Niegowej (340 m). Natomiast najgłębsze na całej Wyżynie Krakowskiej są właśnie tutejsze jaskinie, w tym pierwsza z nich - Januszkowa Szczelina koło Rabsztyna (57 m). Do najpiękniejszych jaskiń jurajskich należą: odkryta w 1982 r. Jaskinia Maurycego w Sokolich Górach (długość około 150 m), z nieprzebranym bogactwem kalcytowych nacieków, występujących w formie makaronów, żeber, zasłon, sferolitów, stalagmitów i innych oraz Jaskinia Koralowa z pięknymi naciekami w kształcie gałązek korali, a także Wiercica (szerokie stalagmity kalcytowe).Do ciekawszych należy zaliczyć jaskinie: Mąciwody w Kluczach (długość 170 m, głębokość 21 m), do której wejście prowadzi przez sztuczną studnię do zalanych wodą korytarzy; Szczelinę Piętrową w Niegowej (długość 340 m, głębokość 45 m), powstałą na tektonicznych pęknięciach; Wiercicę koło Potoka Złotego (głębokość 37 m), w której znaleziono kompletny szkielet niedźwiedzia jaskiniowego; Studnisko w Sokolich Górach (głębokość 44 m), z pięknymi i piaszczystymi konkrecjami oraz jaskinię w Zielonej Górze z podziemnym lasem naciekowych kolumn).
Mniej wyrazistym, choć istotnym elementem krajobrazu jurajskiego, są źródła krasowe, zwane wywierzyskami. Największe z nich to źródło Wiercicy, (źródło Zygmunta, źródło Elżbiety), w Zaborzu, w pobliżu Zdowa, w Mstowie, okresowe w Ostrężniku, źródło Centurii w Hutkach Kankach, w Bydlinie, źródło Sączenicy w Domaniowicach, Czarnej Przemszy w Bzowie.
Do najważniejszych elementów krajobrazu w Parku Orlich Gniazd należy jeszcze zaliczyć duże obszary piaszczyste, przeważnie pochodzenia rzeczno-lodowcowego. Największą powierzchnię (ok. 32 km. kw.) w postaci otwartych piasków zajmują one na Pustyni Błędowskiej między Kluczami a Błędowem, stanowiącej osobliwość w skali całej środkowej Europy.
W centralnej, jurajskiej partii Parku Orlich Gniazd, obszary piaszczyste pojawiają się przeważnie w suchych dolinkach tzw. wodących, a także tworzą czasem miniaturowe "pustyńki", jak np. "pustynia ryczowska" u stóp Wielkiega Grochowca, w pobliżu Czatachowej, koło Olsztyna, o w mniejszym zakresie w okolicach Mirowa i Bobolic.
Północny kraniec Parku Orlich Gniazd obejmuje dużą osobliwość geologiczną - Przełom Warty pod Częstochową. Przełom ów powstał w okresie zlodowacenia środkowopolskiego.

Istniejące rezerwaty przyrody. W granicach Parku Krajobrazowego Orlich Gniazd znajduje się 9 rezerwatów przyrody o łącznej powierzchni 482,39 ha, na ogólną ilość 21 (724,79 ha) w całym Zespole Jurajskich Parków Krajobrazowych i na 28 (blisko 734 ha) na terenie Wyżyny Krakowskiej.Rezerwat leśny "Zielona Góra" (19,66 ha}, utworzony w 1953 r. w pobliżu wsi Kusięta, obejmuje skaliste wzgórze, w pobliżu szczytu pokryte buczyną górską, niżej grądem dębowo-grabowym z bukiem w wieku 60-100 lat.Rezerwat leśny "Kaliszak" (14,64 ha), utworzony w 1954 r. w pobliżu wsi Apolanka, obejmuje naturalny leśny starodrzew (90-150 lat) jodłowo-sosnowy z domieszką świerku, dębu i buku. Rezerwat leśny "Sokole Góry" (215,95 ha), utworzony w 1953 r. między Olsztynem a Zrębicami, obejmuje obszerny zespół skalistych wzgórz, pokrytych w całości lasem w wieku 100-190 lat. Na północnych stokach rośnie buczyna sudecka z żywcem dzwięciolistnym w runie, na południowych zaś stokach ciepłolubna buczyna storczykowa z kruszczykiem szerokolistnym, żłobikiem koralowym i buławnikami. W skałach znajduje się ponad 40 jaskiń, w których zimuje 8 gatunków nietoperzy (wśród nich rzadkie - nocek orzęsiony, wąsatek, rudy i łydkowłosy) na ogólną ilość 12 - na Wyżynie Krakowskiej. 
Rezerwat leśny "Ostrężnik" (4,1 ha), utworzony w 1960 r. w pobliżu Potoka Złotego, obejmuje wapienne, podziurawione rozległym systemem jaskiniowym, wzgórze ze szczątkami zamku z XIV / XV w. oraz resztki naturalnego lasu bukowego i grądu z kobiercami przebiśniegów i złoci. Rezerwat leśny „Góra Chełm” (12,9 ha), utworzony w 1957 roku koto Hutek Kanek, obejmuje skaliste, wapienne wzgórze, porośnięte lasem bukowym w wieku 80-150 lat.
Rezerwat Krajobrazowy "Parkowe" (153,22 ha), utworzony w 1957 r. na południe od wsi Potok Złoty, obejmuje źródłowy najpiękniejszy odcinek doliny Wiercicy z malowniczymi Źródłami Zygmunta i Źródłami Elżbiety oraz zespołem stawów rybnych. Na wschodnich zboczach doliny widnieją nieliczne skały (min. Diabelskie Mosty) z ośmioma niedużymi jaskiniami. Prawie cały teren rezerwatu pokrywają wysokopienne, stare lasy, układające się w sześć różnych zbiorowisk. W rezerwacie żyje ok. 550 gatunków motyli w tym paź królowej.
Rezerwat krajobrazowy „Smoleń” (4,32 ha), utworzony w 1959 r. we wsi Smoleń obejmuje skaliste wzgórze jurajskie z ruinami zamku z XIV w. W lesie bukowym rosną m.in. pojedyńcze okazy jaworów i modrzewi liczące ponad 100 i 200 lat. W runie można znaleźć okazy chronionego storczyka obuwika.
Rezerwat przyrody nieożywionej „Góra Zborów” (45 ha), utworzony w 1957 r. we wsi Podlesice, obejmuje dwa skaliste wzgórza na zachodnim skraju Skał Kroczyckich: Górę Zborów pasemko (426 m.npm.) i pasemko Kołaczyk. Jest to najpiękniejsze na Wyżynie Krakowskiej zgrupowanie wapiennych ostańców jurajskich o nazwach określających ich kształty m.in. Wielbłąd, Kruk, Czarownica, Dziewica, Jarzębinka, Baranek, Dziad, Lalki. W rezerwacie znajduje się 17 jaskiń.Rezerwat florystyczny „Michałowiec” (12,6 ha) utworzony w 1959 r. we wsi Michołówka, obejmuje obfite stanowisko obuwika pospolitego, rosnącego w runie lasu bukowego.

(do góry)