O patronie

Historia
szkoły

Nasza szkoła
dzisiaj

Tradycje

Informacje
dla kandydatów

Osiągnięcia

 

N
A
S
Z
E

M
I
A
S
T
O


O
K
O
L
I
C
E


I
N
F
O


Wybierz okolice


PARK KRAJOBRAZOWY ORLICH GNIAZD

      Położenie, obszar, zasięg. Park Krajobrazowy Orlich Gniazd jest największym spośród siedmiu w całym Zespole i liczy 596,5 km. kw. Podobnych liczb nie można podać dla Jurajskiego Obszaru Chronionego Krajobrazu, ponieważ jest on wspólny dla wszystkich Parków Krajobrazowych. Ciągnie się długim (ok. 70 km) a wąskim pasem (przeciętnie ok. 7 km. przy czym najmniejsza szerokość jest między Ogrodzieńcem a Pilicą - ok. 3 km, a największa - 25 km - między Udórzem a Niegowonicami), począwszy od okolic Jangrotu na Płaskowyżu Ojcowskim, po południowy koniec Wyżyny Wieluńskiej w rejonie przełomu pod Częstochową. Park Krajobrazowy Orlich Gniazd leży na terenie trzech województw:  krakowskiego (południowy skrawek - 12,8 km. kw. ), katowickiego (środkowa część - 224,76 km. kw.) i częstochowskiego (cała północna reszta - 358,94 km. kw.).  
Granice parku biegną linią bardzo nieregularną i są bardzo trudne do topograficznego opisania, dlatego ograniczymy się tu tylko do ich omówienia. Od południa w skład Parku wchodzą : skałki jaroszowickie i kluczewskie, Pustynia Błędowska, całe pasmo Smoleńsko-Niegowonickie (na wschodzie sięga aż po Udórz), Podzamcze oraz grupy skalne: Rzędkowickie, Góry Zborów, Mirowa Bobolic, Przewodziszowic, między Zaborzem-Suliszowicami a Bystrzanowicami, olsztyńskie; na północnym krańcu Park obejmuje cały przełom Warty pod Częstochową od Mirowa po Kłobukowice.

     Wartości krajobrazowe. Najbardziej charakterystycznym i dominującym akcentem krajobrazu Parku Orlich Gniazd są białe, jurajskie skały wapienne. One też stanowią o unikalnej w skali krajowej rzeźbie tutejszego terenu. W niektórych miejscach pojedyńcze skały, wiele ich grup tworzy całe zespoły, układające się w odrębne wnętrza krajobrazowe. Tak jest przede wszystkim w kotlinie ryczowskiej w Paśmie Smoleńsko-Niegowonickim. Najbardziej charakterystyczne są tu grupy skał Straszykowej, Wielkiego Grochowca i Księżej Góry. Podobne krajobrazy, choć już w mniejszej skali, oglądać możemy w okolicy Trzebniowa, Gorzkowa, Suliszowic i Olsztyna. W okolicy Podzamcza rozciąga się natomiast wyrównana na ogół wierzchowina jurajska ze wzgórzami, kulminującymi wspaniałe grupy ostańców, w tym skały, tworzące Górę Janowskiego (504 m npm), z wtopionymi w nie najpiękniejszymi w Polsce ruinami zamku "Ogrodzieniec".Niektóre skalne krajobrazy układają się jakby w zamarłe miasta, jak np. na Górze Zborów, zwanej też Berkową Górą, w Skałkach Rzędkowickich lub w rejonie Góry Zamkowej w Olsztynie. Bardzo częste są skaliste pustynie, które występują przeważnie w suchych, piaszczystych zagłębieniach ale również na płaskich kulminacjach: w okolicy Trzebniowa, Suliszowic, Ludwinowa, tworzy je także grzbiet Jastrzębnika i Łysaka w Skałkach Kroczyckich lub wał skalny między Mirowem a Bobolicami.
Grupy skał tworzą różne figury przestrzenne: grzebienie (np. pasemko jaroszowickie koło Kluczy, koło Rzędkowic), mury (szczytowa partia Góry Jonowskiego w Podzzamczu, w rejonie Wielkiego Grochowca w Ryczowie, w Rzędkowicach, Słoneczne Skałki w Olsztynie - na górze zamkowej).Ciekawe są bramy skalne. Najbardziej znana jest Brama Twardowskiego koło Potoka Złotego, interesujący jest zespół dwóch bram na wzgórzu Słupsko na północno-wschodnim krańcu Skoł Kroczyckich, możno się ich również doszukać na Górze Zborów.
Niezliczoną ilość form i kształtów tworzą pojedyńcze skałki: maczugi, pałki, organy, dziurawce (słynny Okiennik Duży w Piasecznie i Mały w Morsku, Okiennik Rzędkowicki), iglice, kazalnice, piramidy itd. Drugą charakterystyczną cechą krasowego krojobrazu jurajskiego są liczne jaskinie. Na około 1500 znanych obecnie w Polsce jaskiń, na Wyżynie Krakowskiej jest ponad 800, w samym Parku Orlich Gniazd około 400. Większe zgrupowania jaskiń znajdują się w Sokolich Górach, Skałkach Podlesickich, w okolicach Strzegowej, Trzebniawa, Smolenia, Niegowej i Kusiąt. Najdłuższa w Parku - to Jaskinia Koralowa w Sokolich Górach (około 400 m) i Jaskinia Szczelina Piętrowo w Mirowskiej Górze koło Niegowej (340 m). Natomiast najgłębsze na całej Wyżynie Krakowskiej są właśnie tutejsze jaskinie, w tym pierwsza z nich - Januszkowa Szczelina koło Rabsztyna (57 m). Do najpiękniejszych jaskiń jurajskich należą: odkryta w 1982 r. Jaskinia Maurycego w Sokolich Górach (długość około 150 m), z nieprzebranym bogactwem kalcytowych nacieków, występujących w formie makaronów, żeber, zasłon, sferolitów, stalagmitów i innych oraz Jaskinia Koralowa z pięknymi naciekami w kształcie gałązek korali, a także Wiercica (szerokie stalagmity kalcytowe).Do ciekawszych należy zaliczyć jaskinie: Mąciwody w Kluczach (długość 170 m, głębokość 21 m), do której wejście prowadzi przez sztuczną studnię do zalanych wodą korytarzy; Szczelinę Piętrową w Niegowej (długość 340 m, głębokość 45 m), powstałą na tektonicznych pęknięciach; Wiercicę koło Potoka Złotego (głębokość 37 m), w której znaleziono kompletny szkielet niedźwiedzia jaskiniowego; Studnisko w Sokolich Górach (głębokość 44 m), z pięknymi i piaszczystymi konkrecjami oraz jaskinię w Zielonej Górze z podziemnym lasem naciekowych kolumn).
Mniej wyrazistym, choć istotnym elementem krajobrazu jurajskiego, są źródła krasowe, zwane wywierzyskami. Największe z nich to źródło Wiercicy, (źródło Zygmunta, źródło Elżbiety), w Zaborzu, w pobliżu Zdowa, w Mstowie, okresowe w Ostrężniku, źródło Centurii w Hutkach Kankach, w Bydlinie, źródło Sączenicy w Domaniowicach, Czarnej Przemszy w Bzowie.
Do najważniejszych elementów krajobrazu w Parku Orlich Gniazd należy jeszcze zaliczyć duże obszary piaszczyste, przeważnie pochodzenia rzeczno-lodowcowego. Największą powierzchnię (ok. 32 km. kw.) w postaci otwartych piasków zajmują one na Pustyni Błędowskiej między Kluczami a Błędowem, stanowiącej osobliwość w skali całej środkowej Europy.
W centralnej, jurajskiej partii Parku Orlich Gniazd, obszary piaszczyste pojawiają się przeważnie w suchych dolinkach tzw. wodących, a także tworzą czasem miniaturowe "pustyńki", jak np. "pustynia ryczowska" u stóp Wielkiega Grochowca, w pobliżu Czatachowej, koło Olsztyna, o w mniejszym zakresie w okolicach Mirowa i Bobolic.
Północny kraniec Parku Orlich Gniazd obejmuje dużą osobliwość geologiczną - Przełom Warty pod Częstochową. Przełom ów powstał w okresie zlodowacenia środkowopolskiego.

Istniejące rezerwaty przyrody. W granicach Parku Krajobrazowego Orlich Gniazd znajduje się 9 rezerwatów przyrody o łącznej powierzchni 482,39 ha, na ogólną ilość 21 (724,79 ha) w całym Zespole Jurajskich Parków Krajobrazowych i na 28 (blisko 734 ha) na terenie Wyżyny Krakowskiej.Rezerwat leśny "Zielona Góra" (19,66 ha}, utworzony w 1953 r. w pobliżu wsi Kusięta, obejmuje skaliste wzgórze, w pobliżu szczytu pokryte buczyną górską, niżej grądem dębowo-grabowym z bukiem w wieku 60-100 lat.Rezerwat leśny "Kaliszak" (14,64 ha), utworzony w 1954 r. w pobliżu wsi Apolanka, obejmuje naturalny leśny starodrzew (90-150 lat) jodłowo-sosnowy z domieszką świerku, dębu i buku. Rezerwat leśny "Sokole Góry" (215,95 ha), utworzony w 1953 r. między Olsztynem a Zrębicami, obejmuje obszerny zespół skalistych wzgórz, pokrytych w całości lasem w wieku 100-190 lat. Na północnych stokach rośnie buczyna sudecka z żywcem dzwięciolistnym w runie, na południowych zaś stokach ciepłolubna buczyna storczykowa z kruszczykiem szerokolistnym, żłobikiem koralowym i buławnikami. W skałach znajduje się ponad 40 jaskiń, w których zimuje 8 gatunków nietoperzy (wśród nich rzadkie - nocek orzęsiony, wąsatek, rudy i łydkowłosy) na ogólną ilość 12 - na Wyżynie Krakowskiej. 
Rezerwat leśny "Ostrężnik" (4,1 ha), utworzony w 1960 r. w pobliżu Potoka Złotego, obejmuje wapienne, podziurawione rozległym systemem jaskiniowym, wzgórze ze szczątkami zamku z XIV / XV w. oraz resztki naturalnego lasu bukowego i grądu z kobiercami przebiśniegów i złoci. Rezerwat leśny „Góra Chełm” (12,9 ha), utworzony w 1957 roku koto Hutek Kanek, obejmuje skaliste, wapienne wzgórze, porośnięte lasem bukowym w wieku 80-150 lat.
Rezerwat Krajobrazowy "Parkowe" (153,22 ha), utworzony w 1957 r. na południe od wsi Potok Złoty, obejmuje źródłowy najpiękniejszy odcinek doliny Wiercicy z malowniczymi Źródłami Zygmunta i Źródłami Elżbiety oraz zespołem stawów rybnych. Na wschodnich zboczach doliny widnieją nieliczne skały (min. Diabelskie Mosty) z ośmioma niedużymi jaskiniami. Prawie cały teren rezerwatu pokrywają wysokopienne, stare lasy, układające się w sześć różnych zbiorowisk. W rezerwacie żyje ok. 550 gatunków motyli w tym paź królowej.
Rezerwat krajobrazowy „Smoleń” (4,32 ha), utworzony w 1959 r. we wsi Smoleń obejmuje skaliste wzgórze jurajskie z ruinami zamku z XIV w. W lesie bukowym rosną m.in. pojedyńcze okazy jaworów i modrzewi liczące ponad 100 i 200 lat. W runie można znaleźć okazy chronionego storczyka obuwika.
Rezerwat przyrody nieożywionej „Góra Zborów” (45 ha), utworzony w 1957 r. we wsi Podlesice, obejmuje dwa skaliste wzgórza na zachodnim skraju Skał Kroczyckich: Górę Zborów pasemko (426 m.npm.) i pasemko Kołaczyk. Jest to najpiękniejsze na Wyżynie Krakowskiej zgrupowanie wapiennych ostańców jurajskich o nazwach określających ich kształty m.in. Wielbłąd, Kruk, Czarownica, Dziewica, Jarzębinka, Baranek, Dziad, Lalki. W rezerwacie znajduje się 17 jaskiń.Rezerwat florystyczny „Michałowiec” (12,6 ha) utworzony w 1959 r. we wsi Michołówka, obejmuje obfite stanowisko obuwika pospolitego, rosnącego w runie lasu bukowego.

(do góry)


OGRODZIENIEC-PODZAMCZE

Najnowsze badania archeologiczne prowadzone pod patronatem zespołu Jurajskich Parków Krajobrazowych wykazują liczne osadnictwo z okresu brązu i żelaza w rejonie G. Birów. Następne znaleziska dotyczą VI i X-XII w. Ocenia się, że duży gród na szczycie G. Birów z umocnieniami i wieżyczkami czat został zniszczony w XIII w. Prawdopodobnie dopiero wówczas założono zamek na sąsiedniej G. Janowskiego. Badacze lokują najwcześniejszą osadę Ogrodzieniec między tymi założeniami zamkowymi (w Podzamczu). Ruiny zamku Ogrodzieniec mają fragmenty murów z XIV w. Najstarsze jest skrzydło wsch. i baszta z el. muru na skrzydle płd.

Pierwotnie w posiadaniu Włodków, rozbudowany na renesansową rezydencję w r.

1530-45 przez Seweryna Bonera i 1549-60 Stanisława Bonera. Póżniej w posiadaniu Firlejów, Warszyckiego, Męcińskich i Jaklińskich. Zamieszkały, mimo zniszczeń do 1810 r. A. Dygasiński pisze o tym zamku, że należy bezsprzecznie do najpiękniejszych na świecie - tak zespoliły się tu resztki dzieła rąk ludzkich z ruinami przyrody - ostańcami. Rzeczywiście w wielu miejscach tak zlewa się mur ze skałą, że trudno znaleźć linię podziału. Ruiny zachwyciły A. Janowskiego pod koniec ub. wieku do tego stopnia, że postanowił stworzyć organizację chroniącą takie zabytki. Tak powstało w 1906 r w zaborze rosyjskim Polskie Towarzystwo Krajoznawcze, które w swojej odznace umieściło ruiny ogrodzienieckiego zamku otoczone kręgiem z herbami stolic ówczesnych zaborów: Warszawy, Krakowa, Poznania.

Miasto w XV-XIX w. i obecnie. Siedziba władz gminy i Związku Gmin Jurajskich. Kościół z 1787 r. z rokokowym wyposażeniem. Cementownia "Wiek", rozbudowana w planie sześcioletnim (1950-57) bardzo negatywnie oddziaływuje na środowisko przyrodnicze Wyżyny, znacznie zapylając okolicę.

 (do góry)


PILICA-SMOLEŃ

Miejscowości odległe o 4 km łączy wspólna historia. Toporczykowie Jan i Otton z Pilicy byli panami zamku o dzisiejszej nazwie Smoleń. Także trzecia żona Władysława Jagiełły Elżbieta Granowska (Pilecka) była panią na tym zamku. Wydaje się bezsporne, że musiał to być zamek nazywany wówczas Pilicą. Zamek istniał już w XIII w., a prawdopodobnie nawet wcześniej. Wówczas Pilica znajdowała się bliżej smoleńskiego zamku, bo na wzgórzach znajdujących się na wschód od dzisiejszego usytuowania miejscowości. Ta pierwotna, nazywana później Starą Pilicą wzmiankowana była w 1227 r., a śladem po nim jest drewniana dzwonnica po spalonym w 1945 r. kościele św. Piotra i Pawła. Lokacja Nowej Pilicy nastąpiła na prawie magdeburskim w 1393 r. Z tego okresu pochodzi też kościół św. Jana Chrzciciela z widocznymi do dziś elementami gotyckimi. Rozbudowany znacznie w XVI i XVII w. ma piękne kaplice : renesansowe, barokowe, rokokowe, np. Padniewskich z 1601 r. i św. Józefa. Na szczycie zakrystii herby rodowe i Akademii Krakowskiej. Prawa miejskie Pilica utraciła w 1869 r., odzyskując je w 1994 r. W r. 1809- 1830 była nawet miastem powiatowym. Zachował się typowy średniowieczny układ ulic i rynku. Najważniejsze zabytki to : 

  •  zamek w Smoleniu z wyraźnie wyodrębnionym zamkiem górnym i dwoma skrzydłami dolnego, z ostrołukową, gotycką bramą i studnią.

  • pałac wybudowany przez W. Padniewskiego w 1610 r. z towarzyszącymi budynkami i zabytkowym parkiem. Późniejsi właściciele to: Warszycki, który ufortyfikował wzgórze zamkowe, Maria z Wesslów Sobieska i Wesslowie, którzy zmienili zamek na pałac, fabrykanci Moes i Epstaein oraz Arkuszewscy,

  • kościoły Pilicy : wspomniana już fara, oraz drugi czynny do dziś kościół i klasztor Reformatów, barokowy z 1746 r. Ponadto kościół szpitalny św. Jerzego (ul. Krakowska), mury po opuszczonym ok. 1800 r. kościele św. Walentego (Marków) na Zarzeczu z I polowy XVII w., bożnica zamieniona na kościół św. Barbary w 1653 r. i wspomniany już kościół św. Piotra i Pawła,

  • ślady pobytu żydów. kirkut, miejsca po synagodze, łaźni i szkole,

  • cmentarz wojenny z I wojny światowej w Owczarni,

  • stylowe dworki i kamienice w Rynku.

W okolicy Pilicy szereg ciekawych miejscowości jak Wierbka z zabytkowym pałacem (spalonym) i parkiem, Kleszczowa, Chlina, Zamiechówka i Wola Libertowska z charakterystyczną zabudową wokół. Oryginalne, rzeźbione kapliczki słupowe zarówno te drewniane w Szypowicach, Szycach, Slawniowie, Kleszczowej, Wierzbicy, Kąpielach i Chlinie jak i kamienne w Solcy, Dobrakowie i in. Świetne tereny narciarskie (w Pilicy działał wyciąg).

 (do góry)


BYDLIN

Miejscowość i zamek wzmiankowane w 1388 r. jako własność Pełki Bydlińskiego i Niemierzy z Galowa. W XVI w. zamek należał cło Bonerów i Firlejów, a w końcu tego wieku został przebudowany na kościół św. Krzyża, funkcjonujący do XVIII w. Ruiny zamku - kościoła znajdują się na szczycie wzgórza pooranego transzejami, z których 17-18 listopada 1914 r. Legiony Piłsudskiego atakowały pozycje wojsk rosyjskich w Załężu. W historii bój ten jest określany jako bitwa pod Krzywopłotami. Mogiła poległych legionistów znajduje się na cmentarzu, us- ytuowanym na wsch. stoku wzgórza. Przy wejściu na cmentarz kaplica z XVIII w , murowana z kamienia wapiennego. We wsi kościół parafialny z XIX w.

 (do góry)


ZAMEK "RABSZTYN"

Zamek w Rabsztynie powstał w XIV w. jako jeden z broniących zach. granicy państwa. Należał do Spytka z Meisztyna, później do Toporczyków. Znacznie rozbudowany przez J. Myszkowskiego w XVI w. w l587 r. załoga zamku pod wodzą Hołubka przy pomocy gwarków olkuskich rozbiła wojska wspomagające pretendenta do tronu polskiego arcyksięcia Maksymiliana Austriackiego.

(do góry)